شیر چک که ولو بدون بازگشت، شیر یک طرفه، NRV، شیر خودکار نیز گفته میشود؛ به ولو هایی اطلاق میشود. که حرکت جریان سیال در آن یک طرفه است.
در این شیر ها، سیال تنها از یک طرف شیر عبور جریان مییابد و بازگشت سیال در مسیر مخالف امکان پذیر نیست. معمولا در برخی از سیستم های لوله کشی صنعتی همراه با شیر های کشویی از یک شیر یک طرفه نیز استفاده میشود تا بدون نیاز به اپراتور، امکان کنترل سیال در فشار پایین وجود داشته باشد.
انواع چک ولو در سه نوع دریچه ای یا لولایی، ویفری و سوپاپی قرار میگیرد.
لولایی یا دریچه ای (Swing Check Valve)، دیسک با پین به صورت عمودی به بدنه لولا میشود. با فشار سیال دیسک تا 180 درجه در جهت ورودی بالا میرود و سیال را عبور میدهد، در ادامه با افت فشار سیال. و تغییر مسیر برگشت سیال، دیسک پایین میآید و مانع برگشتن سیال میگردد.
تلاطم و آشفتگی در چک ولو دریچه ای بسیار کم بوده و معمولا در طراحی خطوط پایپینگ (Piping) همراه با گیت ولو (شیر دروازه ای) و شیر خودکار. یا شیر یکطرفه دریچه ای (یک طرفه نوسانی) استفاده میشود. میتوان این شیر ها را هم به صورت افقی و هم عمودی نصب کرد.
توصیه میشود در خطوطی که سیال دارای تلاطم و آشفتگی بوده و ممکن است. با ضربه های ایجاد شده (ضربه قوچی) به دیسک و متعلقات شیر آسیبی به آن وارد شود، از این شیر استفاده نگردد.
.
شیر یک طرفه لولایی ویفری (Swing type wafer Check Valve) یا شیر یک طرفه دریچه. صفحه ای همانند شیر یکطرفه دریچه ای استاندارد بوده و تنها تفاوت آن در نوع بدنه و طریقه اتصال شیر است. بدنه این شیر ها طول کمتری نسبت به شیر دریچه ای دارند، به همین دلیل نصب و اتصال آن در خط لوله. بر خلاف شیر دریچه ای که از طریق پیچ و مهره انجام میشود، به صورت بین فلنجی میباشد.
در سیستم های تاسیسات به دلیل عدم وجود فضای کافی از شیر یکطرفه ویفری لولایی استفاده میشود. دیسک با حرکت 90 درجه یا همان شبه آونگی با فشار سیال حرکت کرده و سیال را از خود عبور میدهد. در حالتی که شیر باز است، افت فشار آن نسبت به سایر حالت های شیر پروانه ای (Butter Fly) کمتر میباشد.
از مزایای شیر یکطرفه لولایی ویفری میتوان به وزن پایین، ابعاد کم، آب بند کردن در طرح سیت فلز به فلز و همچنین تعمیر و نگهداری آسان بخاطر قطعات کم اشاره نمود.
شیر خودکار سوپاپس یا چک ولو سوپاپی از یک دیسک و فنر تشکیل میشود. در این شیر ها دیسک با فنر به صورت افقی به سقف شیر متصل است. وقتی فشار سیال به میزان مورد نیاز برسد، فنر جمع شده و دیسک رو به بالا حرکت میکند، بدین شکل به سیال اجازه عبور داده میشود.
انواع شیر چک از نظر عملکرد
دیسک لولایی، دیسک بالا رونده، یکطرفه توپی، دیسک محوری یا ویفری، دیسک مایل (شیر یکطرفه با دیسک کج)، دیسکی، دابل دیسک، وزنه ای، فنر دار استیل، Non Slam، فشار قوی، فورج، برنجی (سوپاپی یا فنردار _ سوپاپی توری دار_ دریچه ای)
کاربرد چک ولو
شیر های یک طرفه معمولا بعد از انواع پمپ آب مورد استفاده قرار میگیرند. پمپ های تغذیه یا انژکتور هایی که آب بویلرهای بخار را تأمین میکند از شیرهای یک طرفه برای جلوگیری از برگشت جریان استفاده میکنند. شیرهای یک طرفه هم چنین در پمپ هایی استفاده میشود که آب را برای اسلایدهای تامین آب تامین میکنند.
در هواپیما و هوافضا در جایی که لرزش، دما و خورندگی مایعات زیاد است از شیر یک طرفه برگشتی استفاده میشود. برای مثال، فضاپیماها و موشک های پرتاب کننده جهت سیستم کنترل واکنش (RCS) و سیستم های کنترل نظارت (ACS) و سیستم هیدرولیک هواپیما، کاربرد دارند.
هم چنین چک ولو معمولا” جایی که گازهای مختلف با هم ترکیب میشوند و به یک جریان گاز ختم میشوند، کاربرد دارند. شیر یک طرفه بر روی هر جریان گاز منحصر به فردی برای جلوگیری از ترکیب گازها به حالت اولیه نصب میشود. برای مثال اگر یک سوخت و اکسید کننده جهت اطمینان حاصل کردن از اینکه سیلندر اصلی گاز خالص و غیر قابل اشتعال باقی میماند، استفاده میشود.
شیر های یک طرفه یا چک ولوها در سیستم های گرمایشی خانگی جهت جلوگیری از انتقال عمودی، مخصوصا در ترکیب با تاسیسات حرارتی خورشیدی که به عنوان ترمز های گرانشی نیز شناخته میشوند، کاربرد دارند.
سیستم های جمع آوری آب باران که در تامین آب اصلی قرار میگیرد ممکن است نیاز به یک یا چند شیر یک طرفه جهت جلوگیری از آلودگی عرضه آب اولیه توسط آب باران را داشته باشند. جک های هیدرولیک نیز برای ایجاد فشار بر روی بالابر های جک از شیر های یک طرفه استفاده میشود.
امیدوارم از خواندن مقاله (هیدرولیک موتور | Hydraulic motor) لذت برده باشید.
در صورت هرگونه سوال و پیشنهاد با مجموعه پرگاران تماس حاصل نمایید.
